Emotionele effecten
Vrijwel zonder uitzondering wordt een periode leven en werken in het buitenland achteraf ervaren als een bijzondere en waardevolle ervaring. De terugkeer naar Nederland betekent echter ook opnieuw afscheid nemen. Dat kan spanningen en emoties met zich meebrengen, die zich op verschillende manieren kunnen uiten. Tot op zekere hoogte zijn de emotionele aspecten vergelijkbaar met die rond het vertrek uit Nederland.
Behalve de emoties in de periode van terugkeer, kunnen er ook effecten zijn op de langere termijn.
Emoties rond de terugkeer
Terugkeren naar Nederland is niet makkelijk. Hoe langer het verblijf in het buitenland heeft geduurd, hoe langer kinderen over het algemeen nodig hebben om te wennen en hun verlies te verwerken. Het is niet niks om vriendjes, huisdieren, een huis en een leuke school te moeten achterlaten, met weinig kans op een snel weerzien. Het komt vaak voor dat de terugkeer voor de ouders een weerzien is met Nederland, maar voor de kinderen kan het een (ongewenste) kennismaking met een onbekend land zijn.
De emotionele effecten kunnen dan ook aanzienlijk zijn, maar zullen na korte of langere tijd wegebben. Uiteindelijk zal het kind zich aanpassen en langzaam maar zeker meer plezier krijgen in de nieuwe omgeving. Tot die aanpassing zich aandient en het nieuwe leven in Nederland is geaccepteerd, zijn gevoelens van boosheid, verdriet en frustratie niet ongewoon.
Acceptatieproces
In sommige gevallen verloopt het aanpassingsproces niet voorspoedig en kan een kind ongewenste overlevingsstrategieën ontwikkelen. De schoolprestaties kunnen verslechteren, het kind kan in zichzelf keren, boos en onhandelbaar worden, alles in het nieuwe land negatief beoordelen of zich sterk identificeren met het land van herkomst. Veel positieve ondersteuning is in deze periode gewenst en het kan raadzaam zijn om via de school advies in te winnen.
Elk gezin en elk kind reageert anders en er zijn te veel variabelen om algemene conclusies te trekken. De duur van het verblijf in het buitenland, de leeftijd van het kind bij vertrek, het aantal uitzendingen, leeftijd en tijdstip van terugkeer en de steun uit de omgeving bij terugkeer spelen allemaal een rol bij het acceptatieproces.
De boekjes ‘WereldKIDS. Voor en door Nederlandse kinderen wereldwijd’ en ‘Terugkeer naar Nederland’ (allebei te verkrijgen via KIT Publishers in Amsterdam) behandelen op een heldere manier de aspecten van het terugkeren en geven tips en mogelijkheden voor ondersteuning.
Positieve effecten
Tegenover mogelijke problemen staan veel positieve effecten van een verblijf in het buitenland. Veel expatkinderen houden een blijvend open en positieve instelling tegenover andere culturen en weten makkelijk op nieuwe situaties en omstandigheden te reageren. Ook hebben deze kinderen vaak al op jonge leeftijd een tweede taal geleerd en dit kan hen later goed van pas komen.