Hoe maak je een vliegende start als startende leerkracht in het buitenland?

door Sara Castelein en Sander Hospers

Sara en Sander begonnen vorig jaar aan een nieuw avontuur in het buitenland. Zij vertellen over hun ervaringen.

Je woont in Nederland, je bent leerkracht en je denkt ‘ik ben toe aan iets nieuws’. Jaarlijks pakken talloze leerkrachten in Nederland de biezen en vertrekken naar een ver oord om les te geven op een Nederlandse school in het buitenland. Of het nu in Afrika, in Duitsland of Amerika is: je hebt altijd te maken met een andere cultuur en andere gewoontes dan je nu gewend bent.

Om die startende leerkrachten zo goed mogelijk wegwijs te maken, organiseert Stichting Nederlands onderwijs in het buitenland (NOB) ieder jaar de Vliegende Startdag. Tijdens deze introductiedag worden leerkrachten voorbereid op hun nieuwe start. Hierbij komen alle schooltypes binnen het netwerk van NOB, het omgaan met de ‘cultuurshock’ en praktische zaken aan bod. Sander Hospers (Tanzania) en Sara Castelein (Benin) waren er vorig jaar bij voor zij een nieuwe onderwijsuitdaging aangingen aan de andere kant van de wereld. Zij vertellen waarom het zo belangrijk is om goed voorbereid te zijn op je nieuwe start.

De leerlingen van Sander

De leerlingen van Sander

Hoe kwam je bij NOB terecht?

Sander: “Ik werk als schoolleider en leerkracht op NST De Plevier in Dar Es Salaam in Tanzania. Toen ik nog groepsleerkracht was in Almere op een basisschool solliciteerde ik op een aantal functies die ik vond via de NOB website. Toen de vacature in Tanzania voorbij kwam in februari 2017 dacht ik meteen ‘dit is op mijn lijf geschreven, deze is gewoon voor mij’. Na een aantal gesprekken kwam ik in mei 2017 in Tanzania aan om kennis te maken. In de communicatie met NOB zag ik dat zij een informatieve dag voor nieuwe leerkrachten organiseerden, de Vliegende Startdag. Dit leek mij erg leuk. Later kwamen de opleidingsdagen in Egmond erbij, daar ben ik ook heen geweest.”

Sara: “Ik ben werkzaam als schoolleider en leerkracht bij Tata Somba - NTC Benin en geef er les aan 17 Vlaamse en Nederlandse leerlingen. Ik ben hier heel toevallig terecht gekomen - mijn man en ik overwogen al langere tijd om in het buitenland te gaan wonen. Onze keuze viel op Benin en hier gingen wij in mei 2017 alvast naartoe, op zoek naar een Nederlandse school voor mijn 5-jarige zoontje. Zo kwam ik bij Tata Somba - NTC Benin terecht en al snel bleken zij op zoek naar een bevoegde leerkracht. Zo veranderde de inschrijving van mijn zoon in een sollicitatiegesprek. Op deze manier kwam ik onmiddellijk in contact met NOB en werd ik geattendeerd op de Vliegende Startdag.”

Had je veel aan de Vliegende Startdag?

Sander: “De Vliegende Startdag was erg fijn. Ik had al heel veel dingen geregeld zoals verzekeringen maar de Startdag hielp mij vooral met wat mij allemaal te wachten stond, qua onderwijs en cultuur. Vooral de presentatie over cultuurverschillen was behulpzaam. Hierbij werden de cultuurverschillen tussen Nederland en de landen waar de deelnemers naartoe gingen, vergeleken. De Vliegende Startdag is ook handig om NOB als organisatie te leren kennen.”

Sara: “De workshop over cultuurverschillen vond ik heel interessant. Hier werd het grote verschil tussen Nederlandstalige Belgen en Nederlanders aangekaart. Ik vond het zo interessant dat ik hier later meer over ben gaan lezen. Zo denk ik nu vaak even na over de manier waarop ik iets aanbreng bij Nederlandse bestuursleden en ouders. Ik probeer hun reactie ook vanuit het cultuurverschil te interpreteren. Ook de informatie over de cultuurshock heeft bijgedragen. Ik geloofde eerst niet dat ik hier veel last van zou hebben omdat ik in het zeer multiculturele Brussel woonde. Dat was een verkeerde inschatting. Vooral de wij/zij cultuur is in Benin erg anders. Alles draait om de familie en het dorp. Ook de verschillen in autoriteit zijn anders. Als ik hier vertel dat ik een leidinggevende leerkracht ben, lijkt het net alsof ik twee medailles opgespeld krijg. Bij de lokale bevolking krijg je hierdoor heel veel respect.”

De leerlingen van Sara

Heb je veel moeten wennen?

Sander: “Ik moest wel even wennen. Wij bieden geen dagonderwijs maar Nederlands onderwijs in een naschoolse situatie. De kinderen hebben vaak naast het dagonderwijs nog een vereniging of toneelclub. Maar de situatie waarin je terecht komt kan uiteraard erg verschillen. Ook het lesgeven aan groep drie was lastig. De methode bestaat uit allerlei onderdelen en er was een gigantisch niveauverschil. Toen heb ik contact gezocht met NOB, tips gekregen en uitgevoerd en dat gaat nu goed.”

Sara: “In Benin moet je heel veel improviseren en flexibel zijn om te 'overleven'. Toen ik hier aan kwam bleek de situatie op school minder 'op orde' dan ik dacht. Tijdens de Introductie in het NTC-onderwijs op de Bijscholing bleek mijn situatie niet gebruikelijk te zijn. Op 20 september kreeg ik de sleutels van de klas en op 25 september gaf ik de eerste les. Tijdens de eerste maanden heb ik heel veel aan NOB gehad. Ik heb verschillende keren geSkyped met de relatiebeheerder en ondersteuners. Zij hielpen me om duidelijkheid te krijgen over de structuur en bevoegdheden binnen een NTC-school. Ondanks de rommelige start, zou ik dit zeker opnieuw doen. Ik vind het een heel erg mooi en dankbaar beroep. Door veel lesmethodes uit te proberen bij de kinderen zie ik nu veel vooruitgang, de kinderen hebben echt hun weg gevonden.”

En je netwerk?

Sander: “Je netwerk heeft absoluut een meerwaarde. Het begint echt bij Vliegende Startdag. Ik ken een aantal mensen van deze dag die ik later ook tegenkwam en waar ik nog contact mee heb. Het is ontzettend leuk als je mensen leert kennen. De meesten spreek je wellicht nooit meer maar het geeft je wel het gevoel dat je deel uitmaakt van iets. En dat gevoel is verschrikkelijk belangrijk omdat de meesten van ons dat op een school zelf niet hebben. Als jij naschools onderwijs geeft, ben je in de meeste gevallen de enige. Het is dan heel fijn als je een netwerk hebt. Dit is dan jouw peergroep waar je dingen mee deelt.”

Sara: “Naast de Vliegende Startdag en de Bijscholing, hebben we via NOB een regioconferentie georganiseerd. Dit was erg vruchtbaar en hier heb ik heel veel aan gehad. Het is heel fijn om mensen te ontmoeten die in dezelfde context werken en ervaringen te kunnen uitwisselen. Maar ook op menselijk vlak heeft netwerken veel meerwaarde. Het is ongelooflijk hoe dichtbij elkaar je komt te staan in een paar dagen. Ik heb nog steeds contact met de mensen die ik toen ontmoette. Af en toe vraag ik hen om raad of pols ik hoe zij de zaken aanpakken.”

Sander (tweede van links) en Sara (midden) tijdens de regioconferentie in Kigali

Is het handig om je goed voor te bereiden?

Sander: “Het is belangrijk om meer te weten over cultuurverschillen. Als je in het buitenland bent, ga je qua emotie en gevoel door een aantal stadia heen. In het begin ben je euforisch, daarna zwakt dit af, en uiteindelijk vind je je draai. Het is heel fijn als je bepaalde dingen weet zodat je het mindere stadium op waarde kunt schatten. Zo kun je hier ontspannen mee omgaan.”

Sara: “Als er iets is dat ik beginnende leerkrachten zou mee willen geven is het: geef jezelf de tijd om te wennen en neem voldoende tijd voor jezelf. Je treft sowieso niet aan wat je verwachtte maar dat is allemaal oké. Zelfs als je net zoals ik een hevige cultuurshock krijgt, komt het goed. Je leert omgaan met de dagelijkse dingen die heel anders gaan. Ook de impact van de warmte heb ik onderschat. Ik moet de dingen trager doen en ben ’s avonds bekaf. Maar ik heb ook geleerd om positiever naar het leven te kijken. Dit is een unieke kans en ik zou het voor geen goud willen missen. Benin staat als een van de armste landen op de kaart maar ik heb hier een enorme rijkdom gevonden.”

Wat zijn je wensen voor de toekomst?

Sander: “Ik zie mijzelf hier vier jaar werken. Ik begin steeds meer ideeën te ontwikkelen over Nederlands onderwijs in het buitenland. Het lijkt mij daarom leuk om meer beleidsmatig te werk te gaan. Het is heel leuk om weer te leren. Als je een baan in een derdewereldland aanneemt, geeft dit zoveel frisse input in je leven. Er komen zo veel nieuwe dingen op je pad en dat is voor ieder mens goed. Het is belangrijk om die uitdagingen aan te blijven gaan.”

Sara: “We blijven vier jaar in Benin, daarna wil ons gezin andere oorden gaan verkennen. Bij het zoeken naar een volgende bestemming, hou ik zeker rekening met een NTC-locatie. Ik probeer in de komende vier jaar de school op poten te zetten. Het is hard werken maar het maakt mij erg trots”

Meld je nu aan voor de Vliegende Startdag!

Ben jij enthousiast geworden van de verhalen van Sander en Sara en wil jij ook goed voorbereid starten als leerkracht in het buitenland? Meld je dan nu aan voor de Vliegende Startdag op 6 juni 2018! Dat kan voor een kleine 50,- euro (incl. drankjes en snacks). Voorwaarde voor aanmelding is dat je gaat werken op een bij NOB aangesloten school. Klik hier voor meer informatie of meld je aan door een mail te sturen naar Yvonne Bendermacher-Dekkers (yvonne.bendermacher-dekkers@stichtingnob.nl) met daarin je contactgegevens, je land van bestemming en de school waar je gaat werken. Werkgevers kunnen ook hun nieuwe leerkracht(en) aanmelden!

B